گذشته شما چه اقدامى خواهيد كرد ؟ مشار اليه جواب داد در اين‌صورت ما كليه قراردادهاى تحميلى كه بر خلاف ميل و ارادهء ملت نجيب ايران بسته شده است ملغى ميكنيم و قشون تزارى را فورى احضار خواهيم كرد . مراتب را بلافاصله به اطلاع مرحوم اسد بهادر رساندم ايشانهم پس از كسب دستور از تهران مجددا مرا روانه كميسارياى امور خارجه نمودند و قرار شد در يك نقطه بيطرفى ملاقات غيررسمى به عمل آيد . چند روز بعد در يكى از رستورانهاى دورافتاده شهر ، مرحوم اسد بهادر و رئيس اداره شرقى كميسارياى امور خارجه با حضور اين‌جانب ملاقات نموده و برحسب تقاضاى نمايندهء كميسارياى خارجه ملاقات ديگرى سه روز بعد در همان محل به عمل آمد . مشار اليه ضمن صحبت اظهار داشت مذاكرات جلسهء گذشته به اطلاع مسيو تروتسكى رسيده و دستور احضار فورى قشون روس از ايران صادر شد حال در صورتى كه كليه قراردادها و مقاوله‌نامه‌ها از طرف حكومت شوروى ملغى شود آيا دولت ايران حاضر خواهد بود حكومت شوروى را برسميت بشناسد ؟ مرحوم اسد بهادر جواب مثبتى به اين موضوع نداده موكول به آينده نمود . پس از آن اعلاميه لنين ( اوليانف ) صدر كميسرهاى ملى جماهير شوروى صادر شد مبنى بر اينكه كليه قراردادها و مقاوله‌نامه‌هائى كه دولت واژگون شده تزار با زور و فشار تحميل به دولت و ملت ايران نموده ملغى و كان لم يكن محسوب مىشود چندى بعد دولت ايران اتحاد جماهير شوروى را برسميت شناخته و اولين نماينده سياسى شوروى از طريق تركستان و باجگيران وارد طهران شد . منظور از اعلاميه مفصل كه در فوق بدان اشاره شده همان بيانيه 16 دسامبر 1917 است ( 25 آذر 1296 ) كه لنين خطاب به مسلمانان روسيه و مشرق زمين منتشر كرد . اينك ترجمه آن بيانيه و در تعقيب آن مراسلهء رسمى تروتسكى و سپس اعلاميه و نامه بر اوين : « رفقا ، برادران ، وقايع عمدهء در خاك روسيه در جريان است ؛ خاتمه مجازات خونينى كه از براى تقسيم كردن ممالك ديگران شروع شده بود نزديك مىشود . سلطنت وحشيانهء كه زندگانى ملل عالم را بنده خود قرار داده بود مقهور گرديد . عمارت كهنه و پوسيدهء استبداد و بندگى در زير ضربات انقلاب روس خراب مىشود . . . . . . حكومت مملكت در دست ملت است . . . . . در اين مقصود مقدس روسيه تنها است . . . . . و آن هندوستان دوردست كه قرون متمادى در تحت ظلم و فشار درندگان متمدن اروپا واقع شده بود بيرق انقلاب برافراشته . . . . . . سلطنت غارت و زور سرمايه‌داران منقرض گرديد . مسلمانان مشرق ؛ ايرانيان ، تركها ، عربها ، هندوها و تمام طوايفيكه سباع حريص اروپا زندگى و دارائى و آزادى آنها را در قرون متوالى مال الاجاره از براى خود قرار داده و غارت‌گران جنگجو ميخواهند ممالك آنها را تقسيم كنند ! ما اعلام ميكنيم كه عهدنامه سرى راجع به تقسيم ايران محو و پاره گرديد و همين‌كه عمليات جنگى خاتمه يافت قشون روس از ايران خارج مىشود و حق تعيين مقدرات ايران بدست ايرانيان تأمين خواهد گرديد . . . . . در اينموقع كه حتى مسلمانان هند كه تحت ظلم و فشار بيگانه كوبيده و فشرده شده‌اند برضد ستمكاران شورش ميكنند نبايد خاموش نشست فرصت را غنيمت و غاصبين را از اراضى خود دور اندازند ، ما زير پرچمهاى خود ملل مظلومه را براى استخلاص جاى ميدهيم . اى مسلمانان روسيه ، اى مسلمانان مشرق زمين ، در اين راه تجديد حيات عالم ما از جانب شما انتظار هم‌عقيدگى و مساعدت را داريم . كميسر امور ملى ، استالين - رئيس شوراى كميسرهاى ملى ، لنين . » مراسله دولت بلشويكى لنين به شارژه‌دافر ايران در پطروگراد - 16 ژانويه 1918 - 26 دى 1296 « نظر باينكه ملت ايران از وضع آتيه عهدنامه 1907 منعقد بين روس و انگليس مردد است با نهايت احترام بنام حكومت جمهورى روسيه مراتب ذيلرا باستحضار خاطر شريف مىرساند : موافق نص صريح اصول سياست بين المللى كه در كنگره ثانى كميسرهاى ممالك روسيه در 26 اكتبر 1917 مقرر شده است شوراى